Sylwester Bartczak

Alt Jauernick – Stary Jaworów i Neu Jauernick – Nowy Jaworów

Zmniejsz czcionkę Zwiększ czcionkę Rozmiar tekstu Wydrukuj tę stronę

altjauernick_staryjaworowStary Jaworów (niem. Jauernic, Jauernick, Alt Jauernick), po II wojnie światowej Stary Jaworów, leży 7 km na płn. zach. od Świdnicy i 3 km od Jaworzyny Śląskiej. Najwyższe wzniesienia: 261 i 258 m npm.

Około roku 1200 wieś Javorovo została nadana przez biskupa Jarosława z Wrocławia parafii w Pożarzysku. 29 września 1323 roku rycerz Jan Wegeste z roku von Czedelicz zasądził sołtysa z Javorova – Mathensa. Kościół parafialny Beaty Merii Virginis zdradza swoją XIII-wieczną genezę. 14 czerwca 1376 roku był wzmiankowany przez kardynała Jana od Św. Marka jako kościół w Javorovie należący do Świdnicy.

W 1548 roku wieś należała do Sigismunda von Seidlitz, który prowadził urbarze, w lutym 1568 roku do Hartwiga von Seidlitz, w 1594 do barona Karla von Kittlitz, w 1624 roku do barona Ferdinanda von Kittlitz, w 1694 roku do jego syna Heinricha Aleksandra von Bibran, który regulował urbarz piwny, w 1733 do hrabiego Frantza Juliusa von Nimptsch, po nim do Gottfrieda von Kehlera, świdnickiego burmistrza i radcy dworu, następnie do jego syna Gottfrieda von Kehlera juniora, starosty krajowego, który sprzedał ją w 1784 roku baronowi von Richthof, drugiemu synowi barona von Richthof na Kohlbergu (Wzgurzu Węgielnym) koło Strzegomia.

Około roku 1785 Stary Jaworów liczył 258 mieszkańców, w tym 15 rolników, 16 ogrodników i 6 chałupników. Wieś posiadała kościół katolicki, dwie szkoły, folwark i młyn wodny Buschmulle, poruszany nurtem Pełcznicy, w pobliżu Nowego Jaworowa. Nowy Jaworów nosił wówczas nazwę Nowy Jawornik (niem Neu Jauernig) i stanowił kolonię Starego Jaworowa liczącą 34 mieszkańców, w tym 8 chałupników. Nazwa, którą kolonia, a obecnie samodzielna wieś nosiła od początku swojego istnienia, tzn. Nowy Jawornik przetrwała do naszych czasów i przed kilkudziesięciu laty została zmieniona na Nowy Jaworów, co jest zgodne z pierwotną nazwą wsi macierzystej Jaworów.

Około roku 1886 Stary Jaworów liczył 574 mieszkańców, a kolonia Nowy Jawornik 102. W katolickiej szkole filialnej z jednym nauczycielem uczyło się 98 dzieci, a w ewangelickiej, także z jednym nauczycielem 83 dzieci. Katolicy mieli własny kościół (filia Milikowice), natomiast ewangelicy musieli uczęszczać do Kościoła Pokoju w Świdnicy. We wsi oprócz dominium istniał również wiatrak. Do osobliwości należał zegar z kurantami znajdujący się na dworze dziedzica, wykonany w 1790 roku przez mistrza kowalskiego z Nowego Jawornika.

W drugiej połowie XIX w. (1886 rok) Stary Jaworów był siedzibą obwodu urzędowego, do którego należały: dominium i wieś Stary Jaworów, Nowy Jaworów oraz wsie: Górne, Dolne i Środkowe Milikowice i Witków. W Starym Jaworowie był urząd stanu cywilnego.

Około 1910 roku Stary Jaworów liczył 516 mieszkańców, a Nowy Jawornik 137. Wieś macierzysta posiadała urząd obwodowy i pocztę, natomiast urząd stanu cywilnego dla obu części był w Jaworzynie Śląskiej, gdzie był także urząd telefoniczny i stacja kolejowa. Osobliwe jest, że jeszcze przez kilkanaście lat po założeniu linii kolejowej Wrocław-Świebodzice, Jaworzyna była stacją mało znaną i na określenie jej miejsca, w niektórych publikacjach traktujących o budowie kolei, używano określenia „Jawornik (stacja Jaworzyna)”. Można powiedzieć zatem, że Jaworów był w swoim czasie ważnym punktem sieci kolejowej w Rzeszy, przywłaszczając sobie nieco splendoru rodzącej się dopiero Jaworzyny. W praktyce mieszkańcy wsi, aby skorzystać z dobrodziejstwa jazdy pociągiem musieli pokonywać spory kawałek drogi pieszo lub końmi. W lepszej sytuacji byli mieszkańcy kolonii Nowy Jawornik.

 

Jedna odpowiedź na Alt Jauernick – Stary Jaworów i Neu Jauernick – Nowy Jaworów

  1. Dittmer 18 Wrz ’19 w 14:39

    Super artykuł, mieszkam tu od dziecka, a sam nie wiedziałem że moja miejscowość jest aż tak historyczna. No dobra część wiedziałem, ale nie tyle, co opisałeś. Jednak nie ujęłeś jednej kwestii, że po II wojnie światowej na terenie obecnego wysypiska odnaleziono cmentarzysko. Mimo wszystko dobra robota, zdobyć i opisać dzieje tak małej miejscowości.

    Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *